Werkvorm
Gecontroleerde dialoog
Drie stappen die dwingen om eerst echt te luisteren voordat je antwoordt.
- Tijd
- 30–60 min
- Groepsgrootte
- 3–3
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Rustig
Wanneer zet je dit in?
Als twee mensen elkaar in een gesprek structureel niet lijken te horen — meer een luisterprobleem dan een meningsverschil.
Voorbereiding
- Zorg voor rustige hoekjes waar drietallen ongestoord kunnen zitten
Zo doe je het
- 1
Verdeel in drietallen: twee sprekers, één observator die op de vorm let.
- 2
Fase 1: spreker A vertelt kort over het onderwerp. Spreker B herhaalt woordelijk wat A zei, voordat B mag reageren.
- 3
Fase 2: B vat samen in eigen woorden wat A zei, en reageert dan pas.
- 4
Fase 3: B gaat in het antwoord in op alle punten en zorgen die A benoemde.
- 5
Wissel daarna van rol, of bespreek eerst met het drietal hoe dit voelde.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"Jullie gaan om de beurt luisteren op drie manieren, die steeds iets losser worden. Eerst: je mag pas antwoorden nadat je woordelijk hebt herhaald wat de ander zei. Dat voelt onwennig, dat hoort erbij. Daarna mag je het samenvatten in je eigen woorden. Pas in de laatste ronde antwoord je gewoon — maar dan wél op alles wat er gezegd is, niet alleen op het punt dat jou raakte."
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Wat veranderde er in hoe je luisterde tussen de drie fases?
- Hoorde je iets dat je anders gemist had?
- Observator: wat viel jou op aan het verschil tussen fase 1 en fase 3?
Wat er mis kan gaan
Een van de twee is zo boos of verdrietig dat de vorm zelf in de weg gaat zitten.
Stop de oefening. Deze structuur helpt bij een luisterprobleem, niet bij een gesprek dat eerst emotioneel ruimte nodig heeft.
Het woordelijk herhalen in fase 1 voelt geforceerd en mensen gaan lachen.
Dat is prima — een beetje ongemak hoort bij deze vorm. Laat het gebeuren en ga door naar fase 2.
Variaties
- Gebruik het preventief, als luisteroefening, los van een concreet meningsverschil.
In de klas
Niet zonder aanpassing geschikt voor leerlingen
Met oudere leerlingen (bovenbouw voortgezet onderwijs) kan een lichte versie werken bij mediation- of burgerschapslessen, onder directe begeleiding.
De oefening is bedoeld voor twee mensen die zelf al willen werken aan een luisterprobleem — dat vraagt een volwassenheid en vrijwilligheid die je in de klas niet kunt afdwingen. Voor jongere leerlingen is 'actief luisteren in tweetallen' zonder de drie strikte fases beter te doen.
Past hier ook bij
De beste samenvatting
Vier samenvattingen naast elkaar, en de groep kiest de beste — en leert daarmee wat een goede is.
Conversation Café
Gesprekscafé
Een gestructureerd gesprek over iets ingewikkelds, waarin niemand overstemd wordt.
Dialoogkaart
Een kaart die het gesprek leidt, zodat er geen gespreksleider nodig is.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?