Werkvorm
Reisdiagram
Een proces stap voor stap uitgetekend — en in de saaiste stap zit het probleem.
- Tijd
- 30–60 min
- Groepsgrootte
- 3–25
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Rustig
Wanneer zet je dit in?
Als je een routine, procedure of ervaring wilt begrijpen die zo gewoon is dat niemand er nog naar kijkt.
Voorbereiding
- Kies één concreet proces en één concrete persoon om het van in kaart te brengen.
Zo doe je het
- 1
Kies één proces om uit te pluizen: de ochtend van een leerling, de aanmelding van een nieuwe ouder, de eerste week van een nieuwe collega.
- 2
Breng elke stap in kaart, in volgorde. Gebruik een tijdlijn, een reeks foto's of losse kaartjes.
- 3
Wees uitputtend. Ook 'gordijnen opendoen' hoort erbij; juist die schijnbaar betekenisloze stap wordt vaak het inzicht.
- 4
Zoek patronen en afwijkingen: waar stokt het, waar wordt het onnodig ingewikkeld, waar zit vreugde?
- 5
Markeer de momenten die het meest bepalend zijn voor hoe de hele ervaring voelt.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"We pluizen één proces helemaal uit. Elke stap op een apart blaadje, in volgorde. En wees overdreven gedetailleerd — schrijf ook op dat iemand zijn jas ophangt. Klinkt onbenullig, maar mijn ervaring is dat het inzicht bijna altijd in zo'n stap verstopt zit die niemand de moeite van het opschrijven waard vond."
Werkblad
Neem dit over op een flap of print de pagina — het lege raster is het gereedschap.
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Bij welke stap stokt het?
- Welke stap kost de meeste moeite en levert het minst op?
- Waar zit het moment dat de hele ervaring kleurt?
Wat er mis kan gaan
De stappen blijven grofmazig: 'aankomen, lesgeven, naar huis'.
Vraag per stap: en wat gebeurt er dán? Blijf doorvragen tot de groep het te gedetailleerd vindt worden — daar begint het.
Het diagram beschrijft hoe het hoort, niet hoe het gaat.
Baseer het op observatie of op één concrete persoon, niet op de procedure. Laat de persoon het desnoods zelf tekenen.
Variaties
- Laat de gebruiker zijn eigen reis tekenen; wat hij weglaat is net zo veelzeggend als wat hij opschrijft.
- Teken onder de tijdlijn een emotielijn: waar zit de piek en waar het dal?
In de klas
Geschikt voor groep 6 t/m 8
Werkt goed bij het verbeteren van iets op school: de route naar de fietsenstalling, het overblijven, de eerste schooldag van groep 1.
Past hier ook bij
Generative Relationships STAR
Samenwerkingsster
Vier kwaliteiten van een samenwerking, gescoord op een ster — en je ziet meteen waar het schuurt.
9 Whys
Negen keer waarom
Negen keer doorvragen op waarom je dit doet — en je komt uit bij iets wat je niet had opgeschreven.
Academische controverse
Verdedig eerst een positie met volle overtuiging, wissel dan van kant — en kom er samen uit met een gezamenlijk standpunt.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?